ჟან-ლუკ გოდარის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფილმი – ნამუშევარი ქალზე, არჩევანზე და ადამიანის სურვილზე, იპოვოს საკუთარი ადგილი სამყაროში.

 არსებობს ფილმები, რომლებიც მხოლოდ ისტორიას გვიყვებიან. და არსებობს ფილმები, რომლებიც გვაჩვენებენ, როგორ შეიძლება თავად კინო გახდეს ფიქრის, განცდისა და თვითშემეცნების ფორმა.

Vivre Sa Vie (ცხოვრება საკუთარი ცხოვრებით) სწორედ ასეთი ფილმია.

 1962 წელს გადაღებული ჟან-ლუკ გოდარის ნამუშევარი ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მაგალითია ფრანგული ახალი ტალღის იმ პერიოდისა, როდესაც კინო ცდილობდა ძველი წესებისგან გათავისუფლებას და ახალი ენის შექმნას.

 ფილმის მთავარი გმირი, ნანა, ახალგაზრდა პარიზელი ქალია, რომელიც მსახიობობაზე ოცნებობს, მაგრამ ცხოვრებისეული გარემოებები მას სულ სხვა გზაზე აყენებს. მისი ისტორია არ არის მარტივი დაცემის ან ტრაგედიის ამბავი. გოდარი თავს არ გვახვევს მორალურ დასკვნებს. ის უბრალოდ გვაკვირდება და ამ დაკვირვებაში იბადება ფილმის უდიდესი ძალა.

ცხოვრება დაყოფილ კადრებად

გოდარი ამფილმში ტრადიციულ თხრობას შეგნებულად არღვევს. ფილმი დაყოფილია თორმეტ ნაწილად, რაც თითქოს ნანას ცხოვრების ცალკეული ფრაგმენტებია. ეს სტრუქტურა შემთხვევითი არ არის: ნანას ცხოვრება თავადაც ფრაგმენტულია. ის ცდილობს გაიგოს, ვინ არის და რა უნდა, მაგრამ სამყარო მუდმივად განსაზღვრავს მას სხვების თვალით. გოდარი არ ქმნის კლასიკურ დრამას, სადაც პერსონაჟი მიზნისკენ მიდის და საბოლოოდ იცვლება.

ნანა უბრალოდ არსებობს.

ის საუბრობს, ფიქრობს, დადის პარიზის ქუჩებში, უყურებს სამყაროს და ცდილობს საკუთარი თავის პოვნას.

ანა კარინა – სახე, როგორც შინაგანი სამყარო

ნანას როლში ანა კარინა ქმნის ერთ-ერთ ყველაზე დასამახსოვრებელ პერსონაჟს ფრანგულ კინოში. მისი თამაში განსაკუთრებულია სწორედ იმიტომ, რომ ის ზედმეტად არაფერს აკეთებს. კამერა აკვირდება მის სახეს, მის დუმილს, მზერას, მცირე ცვლილებებს. გოდარისთვის სახე უბრალოდ ემოციის გამომხატველი ზედაპირი არ არის. ის არის ადგილი, სადაც ადამიანის შინაგანი სამყარო ჩანს.

 ფილმის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სცენაში ნანა კინოთეატრში უყურებს ფილმს “ჟანა დ’არკის ვნებანი”. ეკრანზე ჟანა დარკის სახე ჩანს, ნანას სახეზე კი ცრემლებია.

 ეს მხოლოდ ფილმი ფილმში არ არის. ეს არის საუბარი ორ ქალს შორის, ორ სახეს შორის, ორ განსხვავებულ ეპოქას შორის. კინო აქ ხდება სარკე, რომელშიც ადამიანი საკუთარ თავს ხედავს.

თავისუფლება და არჩევანის ილუზია

Vivre Sa Vie ხშირად აღიქმება როგორც ფილმი თავისუფლებაზე, მაგრამ გოდარი უფრო რთულ კითხვას სვამს: რამდენად თავისუფლები ვართ რეალურად?

 ნანას სურს საკუთარი ცხოვრების კონტროლი. მას სურს დამოუკიდებლობა, მაგრამ სოციალური პირობები, ეკონომიკური რეალობა და ადამიანური ურთიერთობები მუდმივად ზღუდავს მას. მისი არჩევანი თითქოს თავისუფალია, მაგრამ რამდენად თავისუფალია ადამიანი მაშინ, როდესაც არჩევანი შეზღუდული შესაძლებლობებიდან მოდის? 

 გოდარი არ განსჯის ნანას. ის არ ამბობს, სწორად იქცევა თუ არა. მისთვის მთავარი არა გადაწყვეტილებაა, არამედ ადამიანი, რომელიც ამ გადაწყვეტილებების მიღმა დგას.

კინო, როგორც ფილოსოფია

გოდარის კინო ყოველთვის იყო იდეების კინო. “ცხოვრება საკუთარი ცხოვრებით” არ ცდილობს მხოლოდ ემოციის გამოწვევას, ის გვაიძულებს ვიფიქროთ. ფილმში არის გრძელი დიალოგები, მოულოდნელი პაუზები, პირდაპირი მზერები კამერისკენ და ფორმალური ექსპერიმენტები.

გოდარისთვის ფორმა მხოლოდ ტექნიკა არ არის. ის არის აზრი, კადრის განლაგება, მონტაჟი, მუსიკა, დუმილი – ყველაფერი რაღაცას ამბობს.

პარიზი, როგორც მარტოობის სივრცე

გოდარის პარიზი რომანტიკული ქალაქი არ არის. ეს არ არის ღია ბარათების პარიზი კაფეებითა და სიყვარულის ისტორიებით, არამედ ქალაქი, სადაც ადამიანი შეიძლება ათასობით ადამიანს შორისაც კი მარტო დარჩეს.

ნანა დადის ქუჩებში, მაგრამ თითქოს მუდმივად გარედან უყურებს საკუთარ ცხოვრებას. ის თითქოს საკუთარი ისტორიის მთავარი გმირიც არის და მაყურებელიც.

რატომ რჩება “ცხოვრება საკუთარი ცხოვრებით” მნიშვნელოვან ფილმად

დღეს, როცა ჩვენი იდენტობა ხშირად განისაზღვრება სხვების შეფასებებით, სოციალური მოლოდინებითა და მუდმივი თვითპრეზენტაციით, გოდარის ფილმი საოცრად თანამედროვე ჩანს. ნანას ისტორია არ არის მხოლოდ 1960-იანი წლების პარიზის ისტორია. ეს არის ისტორია ადამიანის შესახებ, რომელიც ცდილობს გაიგოს: ვინ ვარ მე, როდესაც სხვების წარმოდგენებს ჩემზე გვერდზე გადავდებ?

დასკვნა

“ცხოვრება საკუთარი ცხოვრებით” ბევრ სწორ კითხვებს სვამს. გოდარი გვაჩვენებს ცხოვრებას არა როგორც სრულყოფილ, თანმიმდევრულ ისტორიას, არამედ როგორც მომენტების, არჩევანისა და წინააღმდეგობის ერთობლიობას.

ნანას ცხოვრება შეიძლება ტრაგიკული იყოს, მაგრამ გოდარი მას არასოდეს ამცირებს. ის მას უყურებს ყურადღებით, სიყვარულით.

კინოს სიყვარულით.

ეს არის ფილმი ადამიანზე, რომელიც ცდილობს იცხოვროს საკუთარი ცხოვრებით – და ამ მცდელობაში აღმოაჩენს, რამდენად რთულია იყო ნამდვილად თავისუფალი.

★★★★★ – ფრანგული ახალი ტალღის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევარი